آبی سربلند

آسیه در اولین روز حجابش به همراه مادر و خواهر کوچکش فائزه به دنبال خرید روسری می‌رود. آسیه رنگ آبی را انتخاب می‌کند. رنگی که شبیه دریا و آسمانی است که بین آن‌ها هیچ فاصله‌ای نیست. فردای آن روز او با همان روسری آبی به همراه خواهرش به مدرسه می‌رود. در مدرسه براي بعضي اين روسري آبي تعجب‌آور است ولي فائزه با اعتماد به نفس براي دوستانش توضيح مي‌دهد. اما بعضي روسري خواهرش را مسخره مي‌كنند. اما اگر او خود ‌بداند كه چه كسي هست و حجابش براي چيست ديگران هم به او احترام مي‌گذارند. آسيه خنده و مسخره ديگران را با خود حمل نمي‌كند چرا كه آن‌ها را متعلق به خود نمي‌داند آن‌ها متعلق به همان كساني است كه به زبان مي‌آورند. آسيه اولين روز حجابش در مدرسه را با وجود تمسخر برخي با وقار و پرقدرت مي‌گذاراند

قصه «آبی سربلند» از ارزشهای مختلفی سخن می گوید که برخی حاشیه ای تر و برخی محوری تر هستند. ویزگی مهم قصه، مساله مداری آن است. یعنی به مساله ای پرداخته که بسیاری از کودکان – به ویژه دختران- مسلمان با آن مواجهند: بحث پوشش. دفاع کتاب از بحث پوشش، بسیار ضمنی و مستتر است. این دفاع، لزوما مستدل نیست و قصه خود را وارد تبیین مساله پوشش نمی کند اما استفاده از رنگهای روشن و آرام بخش چون آبی، می تواند نوعی نگاه مثبت به پوشش باشد. همچنین نام کتاب، این نگاه مثبت را تقویت می کند. ارزش پوشش در دین را می توان به ارزش بالاتری بنام حیا و حریم نسبت داد. غلبه نگاه انسانی بر نگاه جنسی-جنسیتی و مشارکت ثمربخش اجتماعی زنان و دختران را می توان از جمله مهمترین دلایل پوشش دانست. البته روشنفکران دینی و برخی فقها، امروزه با تاکید بر اصل این ارزشها، حد پوشش را متنوع دانسته اند اما در اصل آن و ارتباط آن با موارد بیان شده مناقشه ای نیست. نکته قابل توجه در اینجا، عدم اختصاص پوشش به خانمها و نیز عدم وانهادگی مردان است. چنانچه آیات قرآن در این باره تعادل جنسیتی را مد نظر قرار داده است و در کنار خطاب قرار دادن زنان مومن، مردان مومن را نیز خطاب قرار داده است[1].

ارزش محوری قصه «آبی سربلند»، مدارا و پذیرش تفاوت هاست. در این قصه، پوشش در مقام مولفه ای فرهنگی نگریسته شده که در فرهنگهای مختلف، مختلف است و بنابراین باید به عنوان مولفه ای فرهنگی، آن را به رسمیت شناخت و به آن احترام گذاشت. مدارا و پذیرش تفاوت ها، در ادیان مختلف مورد تاکید قرار گرفته و به ویژه برای کودکان مسلمانی که در جوامع غیرمسلمان زندگی می کنند بسیار اهمیت دارد. گرچه سهم بیشتر این مدارا بر عهده کودکان غیرمسلمانی است که در کنار کودک مسلمان زندگی می کنند، آشنایی کودکان مسلمان با آن نیز می تواند در گفتگوی آنها با همکلاسی ها و دوستانشان و تلاش در جهت امن ساختن محیط آنها بکار آید.

ارزش محوری دیگری که همسایه ارزش پذیرش تفاوت و مدارا با دیگران است، ارزش مهربانی و در سطح بالاتر، ارزش صلح است. مهربانی که می تواند فراتر از این تفاوت ها بر بستر انسانیت آدمیان بروید، قادر است نویدبخش جامعه ای برخوردار از صلح باشد. جامعه ای که همه انسانها، صرفنظر از اعتقاد دینی و ظاهرشان به رسمیت شناخته می شوند و مورد احترام قرار می گیرند و امنیت و مهربانی را دریافت می کنند. امام علی (ع) با تاکید بر همین مهربانی روییده از انسانیت، در نامه به مالک اشتر می نویسد: « وَ أَشْعِرْ قَلْبَكَ الرَّحْمَةَ لِلرَّعِيَّةِ وَ الْمَحَبَّةَ لَهُمْ وَ اللُّطْفَ بِهِمْ، وَ لَا تَكُونَنَّ عَلَيْهِمْ سَبُعاً ضَارِياً تَغْتَنِمُ أَكْلَهُمْ، فَإِنَّهُمْ صِنْفَانِ: إِمَّا أَخٌ لَكَ فِي الدِّينِ وَ إِمَّا نَظِيرٌ لَكَ فِي الْخَلْقِ: مهربانى به مردم و دوست داشتن آنها و لطف در حق ايشان را شعار دل خود ساز. چونان حيوانى درنده مباش كه خوردنشان را غنيمت شمارى، زيرا آنان دو گروهند يا همكيشان تو هستند يا همانندان تو در آفرينش» (نهج البلاغه، نامه 53). قصه «آبی سربلند» نیز تلاش می کند تا با تمرکز بر انسانیت آدمی و ارزشهای انسانی، مدارا و مهربانی و صلح برآمده از آن را نشان دهد.

[1] . سوره نور، آیات 30 و 31.

قصد داريم در اين بخش به گفتگوها و سوالات مناسب براي گفتگو با كودك بپردازيم. اين گفتگوها و پرسش‌ها به درك مفاهيم و ارز‌ش‌هاي كتاب داستان كمك مي‌كند. در اين گفتگوها بايد مراقب بود كه ارزش‌هاي داستان را مستقيما به كودك تحميل نكرده بلكه به كودك كمك شود كه خود اهميت اين مفاهيم را درك كند. همچنين گفتگوها نبايد طولاني باشد چرا كه كتابخواني را مي‌تواند براي كودك به امري خسته كننده بدل كند و ديگر كودك تمايلي به انجام دوباره اين نوع كتابخواني نداشته باشد.

در ادامه قصد داريم به فعاليت ساخت اين داستان بپردازيم. در فعاليت ساخت كودك چيزي مرتبط با داستان و ارزش‌هاي آن مي‌سازد تا داستان و مفاهيمش در ذهن او ماندگار شود. و همچنين خلوتي فراهم شود تا كودك به داستان و ارزش‌هاي آن فكر كند.

 براي ساخت اين كتاب در نظر داريم تا كودك قايقي بسازد و سپس عكسي از خود را روي قايق بچسباند. وسايل لازم براي ساخت كاغذ رنگي مورد علاقه، عكس، مداد رنگي، كاغذ سفيد مي‌باشد. در تصویر زیر مراحل ساخت قایق کاغذی نشان داده شده است. همچنين کوئک شما مي‌تواند تصوير خود را روي كاغذ سفيد نقاشي كند و آن را روي قايق قرار دهد.